انگل

فیلم انگل جوایز اسکارو درو کرد و کارگردانش تو مراسم گفت بهترین فیلم یه فیلم خصوصیه. یعنی من یه فیلم خصوصی ساختم و این چیزی که میبینیم درون و ذهنیات و فهم یه هنرمند از اطراف و جامعه و کشور خودشه. اگه یه فیلم انقدر خصوصیه و رنگ ناخودآگاهیش قویه پس کنجکاو شدم ببینم چیه و همچنین چی باعث شده به جوکر که فکر میکنم مثل این فیلم چندین سال طول میکشه تا بیاد اسکار ندن ولی به این بدن. دیشب دیدمش و فیلم بسیار بسیار خوب و پر محتوایی بود. در حد جوکر هست گر چه محتوای هر دو فیلم شباهت های فراوانی به هم داست ولی ابعاد اجتماعی انگل غنی تره در برابرش ابعاد روانکاوانه و فردی جوکر غنیتره. پس اسکار فردی(بهترین بازیگر مرد) برسه به جوکر و اسکار بهترین فیلم و فیلمنامه برسه به انگل تا حدی منطقیه. احساس میکنم مثل اصغر فرهادی که شرایط ایرانو تو جدایی نادر از سیمین از یه جهاتی خیلی خوب و کامل به تصویر کشید این فیلم هم درواقع داره کره جنوبی رو از لحاظ روانی خیلی خوب به تصویر میکشه. اگه به این فیلم اسکار نمیدادن به هیچ فیلم کره جنوبی تا سالها نمیتونستن اسکار بدن چون سخته یه کشورو بهتر از این به تصویر کشید اونم از ابعاد مختلف.

این فیلم یه جورایی نشون دهنده ایران زمان شاه هم هست و نشون میده الان کره جنوبی چه قدر شبیه اون وضعیت ماست و اگه پیشبینی این فیلم درست از آب دربیاد چه بلای سگی سرشون میاد در آینده. فیلمای خوبی که نشون میداد تو دوره شاه داره جامعه میترکه، گوزنها و قیصر و کندو بودن که این سه فیلم مشابه جوکر هستن ولی انگل خیلی کاملتره :)

من میخام از بعد روان کاوانه اش به قضیه نگاه کنم. تو این فیلم چند تا نماد خیلی خوب وجود داره. در کنار بودن نمادهایی که خیلی علنیه و همه میفهمن، مثلا نمادهای توالت فرنگی و وایفای و سوسک یا مثلا زیرزمین که نماد طبقه ضعیف جامعس یا پله ها که نماد سیستم رشد و نزول جامعس یا بو دادن فقرا یا ماشین بنز و خونه اعیونی که نماد رفاه طبقه بالاست، از لحاظ ناخود آگاه زیر زمین به معنی خود "ناخود آگاه" تعبیر میشه. پدر در این فیلم نماد سنت های اون کشوره و طراحی مدرن خونه نماد سیستم اقتصادی مدرن حاکم بر کره جنوبیه. اون سنگ تو دست پسر خانواده فقیر حکم همون ساعت طلای پالپ فیکشنو داره و نماد سنت های به ارث رسیده به جامعه کره جنوبیه.

درواقع اگه با عینک روانکاوی به فیلم نگاه کنیم میشه این که طبقه کارگر کره جنوبی چشم طمع داره به جایگاه نظام سرمایه گذاری حاکم بر کره جنوبی. این نظام سرمایه گذاری کلا برگرفته از آمریکاس اشاراتشم این بود که هر کالایی تو اون خونه میدیدیم از آمریکا سفارش داده بودن. دختر خونه رو میخاستن بفرستن آمریکا. خونه نماد کشوره. و خونه ای که همه چیزش از آمریکا سفارش داده شده به معنی اینه که تمام در و دیوار و خیابون و شهر و کارخونه و همه چیز کره جنوبی رو آمریکایی ها ساختن. با سرمایه آمریکایی و حتی واردات مدیر آمریکایی و برنامه آمریکایی، کره جنوبی به اینجا رسیده. حرف این فیلم اینه که اون قشر کارگر که درواقع حمالی سیستم رو میکنه با یه هویت سنتی تهی شده از این قضیه ناراضیه و دوست داره امور تو دست خودش باشه. دونه دونه مشاغل اون خونه رو تصاحب میکنن. و کار به جایی میرسه که از صاب خونه سند میخان. و وقتی نیستن میرن جای صاب خونه از خونه استفاده میکنن. ولی موضوعی که پیش میاد اینه که کلیت جامعه سر قضیه استفاده از خونه با هم دعواشون میشه. یعنی ما دو خانواده فقیر رو میبینیم که برای بقا میجنگن. البته میشه اون دو خونوادرو به کره شمالی و جنوبی هم تعبیر کرد که هی فیلم میخاست خط بده که این درسته. ولی با نگاه عمیق تر صرفا نمیشه به این قضیه اینطوری نگاه کرد. نهایتا پدر خانواده تو زیرزمین مدفون میشه و فقط گهگاهی اونم با ترس و لرز میاد بالا سر میزنه یه چیزی میخوره دوباره میره سر جاش. با یه سیگنال مورس هی میگه من زندم ولی اخته شدم و کاری از دستم بر نمیاد. مفهومش اینه که سنت جامعه الان دیگه تو متن جامعه زنده نیست و جایگاه سابقش رو از دست داده و فقط یه سری تبلیغ های فانتزی و الکی روش میشه(مثلا تبلیغ لباس ها و رسوم سنتی و دیگر هیچ) ولی هیچ جایگاهی از نظر اقتصادی یا سیاسی و چیزای مهم نداره. خونه در نهایت توسط آلمانی ها(غربی ها) خریداری شده ولی پسر خونواده تو آروزی خرید اون خونس تا بتونه پدر رو از زیر زمین بیاره بیرون. این یعنی کره ایها فعلا تسلط غرب بر امور کشورشونو پذیرفتن تا موقعی که پولدار بشن. بعدش امریکایی ها رو میریزن بیرون و خودشون میشینن بر کرسی امور. و اون موقس که به باورهای سنتی خودشون میدون میدن که از پستو ها بیرون بیاد. نکته خطرناکی که وجود داره اینه که کره ایها درسته فعلا دستشون نمیرسه ولی یه روزی اگه دستشون به چاقو(قدرت) برسه به آمریکایی ها و آمریکا دوستا رحم نمیکنن و تیکه پارشون میکنن و همچنین خودشونم به جون خودشون می اوفتن. این فیلم نشان دهنده یه پتانسیل بالقوه در کره برای شرکت در جنگ های بین المللی و همچنین جنگ داخلی رو نشون میده. حالا این که این پتانسیل چه قدر رو اومده و قابلیت بالفعل شدن رو داره رو نمیدونم و حتی فکر میکنم مردم کره اخته تر اون چیزی هستن که این فیلم نشون میده ولی این جور رفتار ها معمولا تو بحران ها خودشو نشون میده. هر چی بحران عمیق تر باشه این رفتار ها هم زود تر و پر قدرت تر رو میاد.

جالبش اینه که کشور ما ایران هم همین راهو رفته و نتیجه هم همینه که فیلم نشون میده. یه زمانی نظامی حاکم بود که مثل خانواده پارک(=خانواده شاه) آمریکا دوست بود و با ورود سرمایه و برنامه و مدیر امریکایی همه چیزشو از امریکا وارد میکرد. دقیقا جامعه ما هم کاری که کرد کشتن این تفکر بود و کسانی که زیر بودن رو اومدن(انقلاب یا منقلب شدن اصلا به همین معناست) و الان چی شده؟ دقیقا چیزی که فیلم نشون میده. طبقات زیری که رو اومدن با همدیگه درگیر میشن برای استفاده از امکانات اون خونه. تو فیلم نشون میده اولش میخان مذاکره کنن که خواهر بیاین توافق کنیم با هم بخوریم. ولی با آتو(موقعیت برتر که اینجا میشه اون ویدئویی که میگیره) و دست بالایی که یکی از خانواده ها بدست میارن قضیه به سمت خشونت کشیده میشه و میشه شبیه اینی که الان هست.هر کی که مدیر میشه یا مقامی و صندلی یی میگیره یا خلاصه دستش میرسه دنبال تخریب دیگری و بالا رفتن و استفاده حداکثری از امکاناته و اون یکی با سری شکسته و چشمی کور و صورتی خون آلود باید بره ته زیر زمین و دست و پاشم بسته باشه تا مبادا مشکلی برای طبقه حاکم تازه به دوران رسیده ایجاد نکنه. آخرشم این وضعیت پایدار نیست و به شکل بدی تموم میشه. چیزی که این فیلم نشون میده جنگ داخلی شدنه.

این برای کره جنوبی بالقوس و برای ایران بالفعل شده.

از نکات ریز فیلم اینا یادم میاد که اشاره میکنم:

• تو خونه فقرا وای فای(ارتباط با دنیای مدرن) ضعیفه و در خونه اغنیا برعکس
• همون ابتدا مدال نقره تو قاب رو میبینیم. مدال نقره مفهومش بازنده بودن تو زندگیه. بعدنم مدالش زیر فاضلاب میره.
• فقرا به سوسک تشبیه شدن در جایجای فیلم
• اسم مردم کره ای هم غربی شده، مثل جسیکا و تاکیدیکه شد اسم کره ایشو نمیدونم! این یعنی خالی شدن فرهنگ از محتوا حتی به اسم آدما هم رسیده.
• فقرا تو زیر زمین هر موقع بیرونو نگاه میکنن صحنه ادرار افراد مست و پاتیل رو میبینن و اغنیا صحنه دار و درخت
• در صحنه بالا زدن فاضلاب اغنیا تو توالت بالا میارن ولی توالت فقرا ان و گه بالا میزنه
• ماشین نماد شغل و کسب و کاره. فقرا ندارن و اغنیا 2-3 تا بنز دارن. راننده تاکسی هیوندا آزرا داره(که ما آرزوی داشتنشو میکنیم)
• تیر سرخپوستی لای باسن پسر کوچیک خانواده نشون میده دارن فرهنگ آمریکایی رو به این بچه شیاف میکنن.
• کارگر زن فقیر همراه با 3 تا سگ دنبال رئیسشون میدوئن: فقرا سگ دستاموز اغنیا شدن
• فقرا بو تربچه فاسد میدن، بعدنم فقرا به هم میگن. این بو بوی زیر زمینه با صابون و پودر رختشویی رفع نمیشه. زیر زمینم که یعنی طبقه پایین. بوی فقر.
• غذای سگ اغنیا از غذای عادی فقرا بهتره
• دختر اغنیا دوست داره خودشو در اختیار پسر فقیر بزاره که نشون میده حتی طبقه بالا هم رگه هایی از تمایل به سنت هنوز توش وجود داره. مصاحبه های جدید داماد شاه رو با این دید میشه تحلیل کرد
• اغنیا خیلی شوت میزنن و واقعا برتری ذاتی نظیر هوش و قابلیت و ... نسبت به فقرا ندارن
• شوهر کارگز سابق تو زیر زمین خیلی خوب موز پولدارا رو میخوره... استعاره از پاچه مالی
• خانوادی غنی برای رفع نیازهای اولیش نیازمند فقراس مثل تمیز کردن خونه، غذا درست کردن و کارهای دیگر اگه 1 هفته فقرا نباشن خونه به گه کشیده میشه
• بارون برا فقرا مصیبته برا اغنیا لذته
• سنگه هنری نمونه مینیاتوری یه کوه آتش فشانیه در حال انفجاره(سنت تحت فشار در حال انفجار). اول فیلم شبیه کشتی هم میمونه که شاید استعاره از همون مثل معروف کتاب اجتماعیمون باشه. جامعه مثل یه کشتی میمونه ولی یه سریا فرست کلس و یه سریا بلیط درجه 3 دارن ولی اگه غرق بشه همه غرق میشن. جالب اینه سنگه به گه کشیده شده و پسر خانواده(نسل جوان امروزی ولی فقیر و کارگر) سنگ=سنت زیر فاضلاب رو به صورت شاعرانه از کثافت ها میکشه بیرون و بغلش میکنه انگار که براش خیلی عزیزه.
• در حالی که فقرا مثل سوسک زیر میز قایم شدن باید صدای لذت بردن اغنیا رو بشنون(لاکچری بازی آقا زاده ها و پز در اینستاگرام) اینجاست که از شدت تحقیر پدر خانواده دستشو گذاشته رو چشماش و داره غصه میخوره.
• خانواده های فقیر دو نوعن ولی هر دو تاشون تو زیر زمینن. ولی زیر زمین یکی امنه ولی زیر زمین دومی نا امنه سیلاب میزنه. مثل کسایی که یه کار حداقلی دارن با اونایی که در جامعه رها شدن. تو ایران کارمند دولت، کارمند بانک، معلم، اینور، اونور همه چیز پارتی میخاد و رابطه ولی به هر حال این مشاغل یه آب باریکه ای هست از گشنگی نمیرن ولی بعضیا بیکارن، مسافرکشن، تراکت پخش کنن و کارهای این دست که کسی حمایت نمیکنه... اینا این دو گروهن که به جون هم افتادن
• جوراب شسته شده خانواده فقیر آخرش تو فاضلاب کثیف میشه.(در امان نبودن از مشکلات)
• بالاترین نقطه خانه فقرا توالته!
• شوهر کارگر سابق وقتی از دخمش میاد بیرون چشمشو نور میزنه. تاکید بر روز بودن و بالاگرفتن درگیری استعاره از رخداد جنگ "علنی و عریانه"
• با سنگی که نماد سنته یک گروه فقیر میزنه تو سر اونیکی گروه فقیر. درواقع سنت ابزاریه که باهاش همدیگرو غربال میکنن. (مثل خودمون که اسلامو و سنتو چوب کردیم تو سر مخالفامون)
• آلمانی ها تو خونشون به غیر از سوسیس و آب گازدار چیزای دیگه ای هم هست. یعنی غرب گراهای کره ای فقط تو یه بعد قوی هستن(فقط اقتصادشون پیشرفتس) ولی وقتی به غرب نگاه میکنیم همه چیز توش متوازن پیش رفته. لازم به ذکره که کره 50 ساله کره شده، قبلش در حد دهات کوره بوده. مسیر توسعه 600 ساله رو 50 ساله رفتن و بدیهیه سوراخ سمبه زیاد دارن و توسعه شون با عمق و بلوغ توسعه غرب نیست.
• آقای پارک وقتی دید فقرا دعواشون شده کاری که کرد این بود که کلیدو میخاست تا فلنگو ببنده. دقیقا کاری که شاه کرد... و آخرشم کشته شد (نظامش عوض شد)

و نهایتا برام 3 نکته مبهمه: 1- چرا دختر خانواده فقیر میمیره و پسرشون زنده؟ آیا این یعنی در جنگ داخلی پس از خلا قدرت باید دو طرف تلفات بدن؟ یا مفهومی بیشتر داره؟ و 2- پسر کوچک خانواده غنی باهوشه و تو چادر سرخپوستیه همیشه. چرا؟ و مفهوم نقاشی هاش چیه؟ البته فک کنم نقاشی میمون که خودنگاره بود به نوعی قبول نظریه تکامل در غرب و طبقه بالا کره رو نشون میده 3- چرا اسم فیلم انگله؟ انگل یه موجودیه که میچسبه به یه موجود دیگه و بدون اینکه بهش خیری بده فقط ازش استفاده میکنه. الان تو این فیلم کی انگله؟ فقرا(خانواده 4 نفره اصلی) انگل اغنیان(خانواده پارک)؟ یا اغنیا و نظام سرمایه داری انگل فقرا شدن؟ یا کره انگل غرب شده؟ یا نظام سرمایه گذاری انگل کره شده؟ به نظرم اسم فیلم "سوسک" بود بهتر بود. المانهای سوسک هم که تو فیلم زیاد بود. شایدم منظور از انگل همون سوسکه و یه اشتباه ترجمس یا سوء تفاهم زبانی... نمیدونم

جالبه برام امسال فیلمایی که دیدم درونمایش انفجار جامعس جوکر همین بود. روزی روزگاری در هالیوود همین بود. انگل همینه. واقعا بحران نظام سرمایه داری نزدیکه؟ جنگ جهانی میشه؟ یه چیزی هست خلاصه که تو این دهه بروز میکنه.